Lockdown in de imkerij

De wereld is in rust. Locked down. Wist je dat honingbijen elke winter deel nemen aan een vrijwillige lockdown? Aan anderhalve meter afstand doen ze dan weer niet. Ze kruipen juist heel dicht op elkaar en wachten tot de winter over is. In deze blog leg ik uit hoe ze de winter overleven. En dat is behoorlijk fascinerend!

Nee, honingbijen houden geen winterslaap, maar ze blijven wel in hun kast. Daarbuiten is toch niets te halen. Er zijn geen bloemen in de winter, dus uitvliegen heeft geen zin, dat weten ze maar al te goed. In hun kast kruipen ze stevig samen tot een zogenaamde “wintertros” (zie foto hieronder, hoewel dat een beetje een losse tros is). Ze vormen een bal en zo houden ze zichzelf en de koningin warm. Dat doen ze behoorlijk vernuftig, zoals ze eigenlijk alles heel ingenieus doen. De werksterbijen bewegen in de wintertros voortdurend van buiten naar binnen. Aan de buitenranden is het koud, binnenin warmen ze weer op en zo gaat dat de hele tijd door. De bijen die vervolgens buiten aan komen te zitten lopen weer naar binnen enzovoorts.

Samen houden ze de temperatuur in de kast op peil. Aan het begin van de winter is er geen broed in het volk aanwezig (broed zijn eitjes en jonge bijen die in de raten zitten). Alleen de werksters die aan het einde van de zomer zijn geboren, de zogenaamde winterbijen, en de koningin zijn nog aanwezig. Darren (mannetjesbijen) zijn er alleen in de zomer. De winterbijen leven langer dan de zomerbijen. In de zomer gaat een werkster een paar weken mee, in de winter een paar maanden.

De werksters houden de kern van de wintertros zelf op zo’n 20 graden Celsius. Dat doen ze met hun vliegspieren, de krachtigste spieren in een bijenlichaampje. Door die spieren los te koppelen van hun vleugels kunnen ze deze gebruiken als straalkacheltje. In de kern van de tros pompen ze hun lichaamstemperatuur met die spieren op, waardoor iedereen warm blijft. Doordat ze die spieren los van hun vleugels kunnen gebruiken heb je geen geflapper midden in het volk, maar er komt wel energie en warmte vrij.

Zodra er weer broed in het volk komt – aan het eind van de winter begint de koningin weer wat eitjes te leggen – brengen ze de temperatuur van het broednest omhoog, naar zo’n 36 graden Celsius. Bijenvolken hebben dus een temperatuur die bijna gelijk is aan de mens: onze lichaamstemperatuur ligt gemiddeld rond de 37 graden Celsius. Gelukkig hebben wij een CV-ketel in huis en hoeven we niet te trillen met onze armspieren om het een beetje warm te houden op de bank….

Zodra de bijen de temperatuur omhoog brengen stijgt ook het energieverbruik van het volk. Ze hebben aan het eind van de winter dus meer energie nodig dan aan het begin van de winter. En hier wordt het spannend voor de imker. Als de imker zijn werk goed heeft gedaan hebben de volken voldoende voer om de winter door te komen. Zo niet, dan zal het volk sterven van de honger. Bijvoeren is op dat moment geen optie meer.

Dat is ook de reden dat imkers hun volken aan het eind van de zomer bijvoeren met suikerwater opdat de bijen voldoende wintervoer hebben. Mensen vragen mij vaak of dat nou nodig is, suikerwater geven. Ik weet het ’t klinkt gek suiker geven aan je bijen, maar het antwoord is volmondig ja. Op alleen honing redden ze het vaak niet. Dat heeft weer te maken met het feit dat er aan het eind van het seizoen meestal niet voldoende nectar te halen is voor de bijen. De honing die aan het eind van het seizoen nog in het volk is oogst ik niet, dat is voor de bijen, maar dat is zelden voldoende om de winter mee door te komen. Daarom vul ik die honing aan met suikerwater wat de bijen omzetten naar een honing-achtig goedje wat ze net als de honing opslaan in hun raten. Ze eten dat in de winter op. Er belandt dus geen suiker in de honing die ik oogst.

Als imker vind ik de winter de moeilijkste periode van het jaar. Je ziet je bijen niet of nauwelijks en het is altijd maar hopen dat ze de winter goed doorkomen. Mijn hart maakt dan ook altijd een sprongetje als ze op de eerste mooie voorjaarsdag weer lekker in de rondte zoemen! Ik hou van de winter, maar ben altijd weer blij als alle bijen uit hun lockdown zijn!

2 gedachten over “Lockdown in de imkerij”

Plaats een reactie